فرقه كيسانيه اشاره شد كه فرقه كيسانيه در جريان قيام مختار بن ابى عبيد ثقفى كه مردم را به امامت محمد بن على بن ابى طالب ، معروف به ابن حنفيه مىخواند ، ظهور كرد . مختار مىگفت كه دين عبارت است از اطاعت از امام . يكى از نتايج اين ديدگاه اين بود كه اركان شرعى ، همچون نماز و روزه و زكات و حج و مانند آن‌ها قابل تأويل‌اند ، ديگر اين‌كه بعضى افراد معتقد شدند كه پس از رسيدن به مقام پيروى محض از امام مىتوان احكام شرعى را ترك كرد ، بعضى هم در اعتقاد به قيامت سست شدند و بعضى از افراد اين فرقه به تناسخ و حلول روح در افراد ديگر و رجعت بعد از مرگ معتقد شدند . بعضىها بر امامى متوقف شدند كه هرگز نمىميرد و جايز نيست كه بميرد تا آن‌كه رجعت كند . « 1 » و گروهى از ايشان ، حقيقت امامت را در ديگران جست‌وجو كردند ، سپس بر امام پيشين غمين شدند و در كار او متحير ماندند و گروهى از ايشان مدعى مقام امامت شدند ، درحالىكه از شجره امامت نبودند و همه ايشان در تحيّر و تشتت فكرى به سر مىبردند . كيسانيه معتقد بودند كه محمد بن حنفيه در كوه رضوى « 2 » مخفى است و در نهايت ، او و شيعيانش مبعوث مىشوند و زمين را پر از عدل و داد مىكنند . « 3 » فرقه هاشميه فرقه هاشميه از كيسانيه منشعب شد . اين‌ها ادعا مىكردند كه « محمد بن حنفيه به رحمت و رضوان خداوند پيوسته و امامت به فرزندش ابو هاشم منتقل شده است . » « 4 » ابو هاشم به سازمان‌دهى دعوت خود و وحدت بخشيدن به صفوف شيعه اهتمام ورزيد ، حال فرقى نمىكرد كه اين شيعيان از غاليان باشند يا ميانه‌روها ، مهم اين بود كه در ستيزشان با دولت

--> ( 1 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 147 و ابن خلّكان ، وفيات الأعيان ، ج 2 ، ص 220 . ( 2 ) . كوهستانى در حجاز در شمال ينبع در ساحل درياى سرخ . ( 3 ) . ابن نشوان ، الحور العين ، ص 181 / مجلسى ، بحار الانوار ، ج 9 ، ص 173 . ( 4 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 150 / ابن نشوان ، الحور العين ، ص 159 / ابو خلف قمى ، المقالات و الفرق ، ص 25 .